කළුතර දිස්ත්‍රික්කයේ කැලෑවක් මැද ලොකු ගල් ලෙනක් තියෙනවා. ඒ තමයි ෆාහියන් ලෙන. ගමේ අය ඒකට පාහියංගල කියලත් කියනවා. අවුරුදු 48,000කට විතර කලින් මේ ලෙනේ මිනිස්සු හිටියා.
ඒ කියන්නේ Egypt (ඊජිප්තුව) වල පිරමීඩ හදන්නත් අවුරුදු 43,000කටත් කලින්. ඒ කාලේ ලෝකේ හිම යුගය. ඒත් ලංකාවේ තෙත් කලාපයේ ඝන වැසි වනාන්තර තිබ්බා.
මේ පැරණි ලාංකිකයන්ට අපි කියන්නේ බලංගොඩ මානවයා කියලා. එයාලා කවුද? වැසි වනාන්තරේ කෑම හොයාගත්තේ කොහොමද? අද ඉන්න වැද්දෝ එයාලගෙන් පැවත එන අයද?
මේ ප්‍රශ්නවලට පුරාවිද්‍යාඥයෝ දැන් දන්න උත්තර, ඒ වගේම තාම නොදන්න දේවල් අපි මේ ලිපියෙන් බලමු.
බලංගොඩ මානවයා කියන්නේ කවුද?
මේ නම මුලින්ම දැම්මේ බලංගොඩ අවට තැන්වලින් හම්බවුණ පැරණි මිනිස් ඇටකටුවලට. එයාලා අපි වගේම Homo sapiens (හෝමෝ සේපියන්ස්), ඒ කියන්නේ නූතන මිනිස්සු. 1955 දී පී. ඊ. පී. දැරණියගල මහතා එයාලට Homo sapiens balangodensis කියන නම යෝජනා කළා.
අද මේ නම පොදුවේ පාවිච්චි කරන්නේ ලංකාවේ ගල් යුගයේ හිටපු මිනිසුන්ට. එයාලගේ ජීවන රටාවට Balangoda Culture (බලංගොඩ සංස්කෘතිය) කියලා කියනවා.
සමහර ඇටසැකිලි මැනලා බලද්දී පිරිමි සෙන්ටිමීටර් 174ක් විතර, ගැහැනු 166ක් විතර උසයි කියලා ගණන් බලලා තියෙනවා. එයාලට ඝන හිස්කබල් ඇට, ඇස්වලට උඩින් නෙරපු ඇට, පැතලි නාසය, බර හක්ක සහ ලොකු දත් තිබ්බා.
එයාලා ජීවත් වුණ ලෙන්
බලංගොඩ මානවයාගේ සාක්ෂි වැඩිපුරම හම්බවෙලා තියෙන්නේ තෙත් කලාපයේ ගල් ලෙන්වලින්. වැදගත්ම ලෙන් තුනක් මෙන්න.
- ෆාහියන් ලෙන: කළුතර දිස්ත්‍රික්කයේ. චීන භික්ෂුවක් වුණ ෆාහියන් හාමුදුරුවෝ මෙතන නැවතුණා කියලා ගමේ කතාවක් තියෙනවා. ඒත් ඒකට පුරාවිද්‍යා හෝ ඉතිහාස සාක්ෂියක් නෑ. 1968 දී සහ 1988 දී මෙතන කැණීම් කළා. 1968 දී මිනිස් සොහොන් හම්බවුණා.
- බටදොඹ ලෙන: රත්නපුර දිස්ත්‍රික්කයේ. මෙතනින් අවුරුදු 28,000කටත් වඩා පරණ ගල් මෙවලම් හම්බවුණා. කිලෝමීටර් 80ක් විතර දුර මුහුදු වෙරළේ ඉඳන් ගෙනාපු මුහුදු බෙලි කටුවලින් හදපු පබළුත් මෙතන තිබ්බා.
- බෙලි ලෙන: කිතුල්ගල නගරයේ ඉඳන් කිලෝමීටර් 8ක් විතර දුර. පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව 1978–1983 කාලේ මෙතන කැණීම් කළා. අවුරුදු 30,000ක් විතර පරණ ගල් මෙවලම් සහ අවුරුදු 16,000ක් විතර පරණ මිනිස් ඇටකටු මෙතනින් හම්බවුණා.
බෙලි ලෙනෙන් පේනවා මිනිස්සු වෙරළේ ඉඳන් ලුණු ගෙනාවා කියලා. බටදොඹ ලෙනේ මුහුදු බෙලි පබළුත් ඒ කතාවම කියනවා. ඒ කියන්නේ කඳුකරයේ කැලෑවල හිටපු මිනිස්සු වෙරළබඩ අය එක්ක සම්බන්ධකම් තියාගෙන හිටියා.
බෙලි ලෙනේ ගින්දර පාවිච්චි කරපු සාක්ෂිත් තියෙනවා. ඉතුරු වෙලා තිබ්බ දේවල් අනුව එයාලා පුංචි සත්තු, වතුරේ සහ ගස්වල ඉන්න ගොළුබෙල්ලෝ, කැලේ දෙල් සහ කැකුණ ඇට වගේ ශාක කෑම කෑවා. ඒ කියන්නේ මස් විතරක් නෙවෙයි, කැලෙන් ගන්න පුළුවන් හැම දෙයක්ම එයාලා කෑවා.
අවුරුදු 48,000 කියන්නේ කොච්චර වැදගත්ද?
2019 දී Germany (ජර්මනිය) වල Max Planck ආයතනය, ලංකාවේ සහ වෙනත් රටවල ආයතන එක්ක එකතු වෙලා ෆාහියන් ලෙන ගැන අලුත් අධ්‍යයනයක් කළා. ඒ අධ්‍යයනයේ ප්‍රධාන කර්තෘ ලාංකික පුරාවිද්‍යාඥ ඔෂාන් වැදගේ.
එයාලා හොයාගත්තා ලෙනේ පැරණිම පස් තට්ටුවල, ඒ කියන්නේ අවුරුදු 48,000–45,000 අතර කාලයේ, මිනිස්සු Microlith (පුංචි ගල් මෙවලම්) හදලා තියෙනවා කියලා. ඒවා Europe වල ප්‍රසිද්ධ ගල් යුග මෙවලම් තරම්ම පරණයි, නැත්නම් ඊටත් පරණයි කියලයි විද්‍යාඥයෝ කියන්නේ.
මේ ලෙනේ අවුරුදු 4,000කට විතර කලින් වෙනකම් මිනිස්සු හිටියා. ඒ දිගු කාලය පුරාම එයාලගේ ගල් මෙවලම් ලොකුවට වෙනස් වුණේ නෑ. වැසි වනාන්තරේ ජීවත් වෙන්න එයාලා හොයාගත්ත ක්‍රමය හොඳටම සාර්ථක වුණ නිසා වෙන්න ඇති කියලා පර්යේෂකයෝ හිතනවා.
ඇටසැකිලි ගැන කතා කරනවා නම්, ෆාහියන් ලෙනෙන් හම්බවුණ පැරණිම ඇටකටු අවුරුදු 30,000ක් විතර පරණ පුංචි දරුවෙක්ගේ. දකුණු ආසියාවේ හරියට වයස මැනපු පැරණිම නූතන මිනිස් ඇටකටු අතරට ලංකාවේ මේ ඇටකටු අයිතියි.
Microlith කියන්නේ මොනවද?
Microlith කියන්නේ සෙන්ටිමීටර් 1–4ක් විතර දිග පුංචි ගල් කෑලි. ගල් කොටලා ත්‍රිකෝණ, අඩ සඳ වගේ හැඩවලට තමයි මේවා හැදුවේ.
මේවා තනියම පාවිච්චි කළා නෙවෙයි. ලීයක හෝ ඇටයක අගට සවි කරලා හී තුඩු, හෙල්ල වගේ දඩයම් ආයුධ හැදුවා කියලයි හිතන්නේ.
මේ වගේ නිශ්චිත හැඩ තියෙන Microlith ලෝකේ පැරණිම ඒවා හම්බවෙලා තියෙන තැන් අතරේ බෙලි ලෙන, බටදොඹ ලෙන සහ බුන්දල වෙරළ ආශ්‍රිත තැන් දෙකක් තියෙනවා. අප්‍රිකාවේ සමහර තැන්වලිනුත් එච්චරම පරණ ඒවා හම්බවෙලා තියෙනවා.
වැසි වනාන්තරේ වඳුරු දඩයම
වැසි වනාන්තරේ ජීවත් වෙන එක ලේසි නෑ. ලොකු සත්තු අඩුයි. ගස් උඩ ඉන්න සත්තු අල්ලන්න අමාරුයි. ඉතින් මේ මිනිස්සු කෑම හොයාගත්තේ කොහොමද?
2019 දී Nature Communications සඟරාවේ පළ වුණ අධ්‍යයනයකදී ෆාහියන් ලෙනේ සත්ත්ව ඇට පරීක්ෂා කළා. ඒකෙන් පේනවා අවුරුදු 45,000කට විතර කලින් ඉඳන් මිනිස්සු ගස්වල ඉන්න වඳුරෝ සහ ලේනුන් වගේ සත්තු දඩයම් කළා කියලා. එයාලා වැඩියෙන්ම ඉලක්ක කළේ ලොකු වඳුරන්ව. දඩයම් කරපු වඳුරන්ගේ ඇට සහ දත්වලින් එයාලා මෙවලම් පවා හැදුවා.
බටදොඹ ලෙනෙනුත් ඒ වගේම කතාවක් පේනවා. එතන හිටපු මිනිස්සු වැඩිපුරම කෑවේ වඳුරෝ, ලේනු සහ කැලේ ගොළුබෙල්ලෝ.
2020 දී Science Advances සඟරාවේ Michelle Langley (මිෂෙල් ලැන්ග්ලි) ගේ කණ්ඩායම තවත් අලුත් දේවල් කිව්වා. ෆාහියන් ලෙනෙන්ම හම්බවුණ ඇට මෙවලම්වලින් එයාලගේ ජීවිතය ගැන මෙහෙම දේවල් පේනවා.
- දුනු සහ ඊතල: ඇටවලින් හදපු හී තුඩු. ඒවායේ තියෙන කැඩුම් ලකුණුවලින් පේන්නේ ගස් උඩ ඉන්න, අල්ලන්න අමාරු සත්තු දඩයම් කරන්න පාවිච්චි කළා කියලා.
- මාළු ඇල්ලීම: සමහර ඇට මෙවලම් ළඟ තිබ්බ දිය පහරවල මාළු අල්ලන්න පාවිච්චි කරලා තියෙනවා.
- කෙඳි වැඩ: ශාක කෙඳිවලින් දැල්, සමහරවිට ඇඳුම් වගේ දේවල් හදන්න පාවිච්චි කරපු මෙවලම් තිබ්බා.
- පබළු: අවුරුදු 45,000ක් විතර පරණ, Ochre (ගෙරු) වලින් හදපු පාට පබළු සහ වෙරළේ ඉඳන් ගෙනාපු මුහුදු බෙලි කටු පබළු හම්බවුණා.
වැද්දෝ බලංගොඩ මානවයාගෙන් පැවත එන අයද?
මේක ගොඩක් අය අහන ප්‍රශ්නයක්. ඒත් උත්තරය ප්‍රවේශමෙන් කියන්න ඕනේ.
ඇටසැකිලි මිනුම් අනුව බලංගොඩ මානවයා ශරීර ලක්ෂණවලින් වැඩියෙන්ම සමාන අද ඉන්න වැද්දන්ට. අවුරුදු 16,000ක් විතර කාලයක් පුරා මේ සමානකම පේනවා. ඒ නිසා වැද්දන් සහ බලංගොඩ මානවයා අතර ලේ නෑදෑකමක් තියෙන්න ඇති කියලා පර්යේෂකයෝ හිතනවා.
ලංකාවේ ජනතාව ගැන කරපු DNA අධ්‍යයනයකටත් අනුව වැද්දෝ ලංකාවේ මුල්ම පදිංචිකරුවන් වෙන්න ඉඩ තියෙනවා. ඒ අධ්‍යයනයේ තවත් දෙයක් පේනවා. වැද්දන්ගේ DNA වැඩියෙන් ළඟ ලංකාවේ සිංහල සහ දෙමළ අයටයි, ඉන්දියාවේ දෙමළ අයට නෙවෙයි.
ඒත් වැදගත්ම කාරණේ මේකයි. ලංකාවේ ගල් යුගයේ ඇටකටුවලින් මෙතෙක් Ancient DNA (පැරණි DNA) අධ්‍යයනයක් කරලා නෑ. ඒ නිසා වැද්දෝ බලංගොඩ මානවයාගෙන් කෙලින්ම පැවත එන අය කියලා ස්ථිරවම කියන්න තාම බෑ. දැනට තියෙන්නේ ශක්තිමත් ඉඟි විතරයි.
තාම විසඳුණේ නැති දේ
- පැරණි DNA: ලංකාවේ ගල් යුගයේ ඇටවලින් DNA ගන්න පුළුවන් වුණොත්, වැද්දන් සහ අනිත් ලාංකිකයන් එක්ක තියෙන සම්බන්ධය ගැන පැහැදිලි උත්තරයක් ලැබෙයි.
- මුල්ම මිනිස්සු ආවේ කවදාද: ෆාහියන් ලෙනේ අවුරුදු 48,000 කියන්නේ අපි දැනට දන්න පැරණිම කාලය. ඊටත් කලින් මිනිස්සු ලංකාවට ආවද කියලා තාම හරියටම දන්නේ නෑ.
- හෝර්ටන් තැන්න: එතනිනුත් Microlith හම්බවෙලා තියෙනවා. ඒ කියන්නේ ගල් යුගයේ මිනිස්සු එතනට ගියා. ඒත් එයාලා එතන කොච්චර කල් හිටියාද, මොකටද ගියේ කියන එක තාම පැහැදිලි නෑ.
ඔයාගේ ගම ළඟ පරණ ගල් ලෙනක් තියෙනවද? ඔයා ෆාහියන් ලෙන, බටදොඹ ලෙන හරි බෙලි ලෙන හරි ගිහින් තියෙනවද? ඔයාගේ අත්දැකීම Comment එකක් දාලා අපිට කියන්න.