කිලෝමීටරයක් දුර යද්දි සෙන්ටිමීටර 10ක් විතර පහත් වෙන ඇළක් හිතන්න. ඒ කියන්නේ මීටර් 100ක් යද්දි බිම පහත් වෙන්නේ සෙන්ටිමීටරයක් විතරයි. ඇහැට පේන්නේවත් නැති තරම් බෑවුමක්.
ඒ වගේ ඇළක් කිලෝමීටර් 87ක් දිගට හාරලා, එක වැවක ඉඳන් තව නගරයක වැවකට වතුර ගෙනියන එක අදටත් ලේසි වැඩක් නෙවෙයි. ඒත් ලංකාවේ මිනිස්සු ඒක කළා අවුරුදු 1,500කට විතර කලින්.
මේ තමයි යෝධ ඇළ. පස්සේ කාලෙක ජය ගඟ කියලත් නම් වුණු ඇළ. ඒක පටන්ගන්නේ ධාතුසේන රජු හදපු කලා වැවෙන්.
හැබැයි මේ වැව එක්ක බැඳිලා තියෙන්නේ ලංකා ඉතිහාසයේ දුක්ම කතාවකුත්. තමන්ගේම පුතා අතින් මැරුම් කාපු රජෙක්ගේ කතාව.
ධාතුසේන රජු කවුද?
ධාතුසේන රජු 5 වෙනි සියවසේ අනුරාධපුරේ රජකම් කළා. ඊට කලින් අවුරුදු 26ක් විතර රට පාලනය කළේ දකුණු ඉන්දියාවෙන් ආපු පාලකයෝ හය දෙනෙක්. එයාලව පරාජය කරලා තමයි ධාතුසේන රජ වුණේ.
පොඩි කාලේ ඔහුව බලාගත්තේ ඔහුගේ මාමා වුණු මහානාම හාමුදුරුවෝ. ආක්‍රමණිකයන්ගෙන් හංගන්න පොඩි කාලේ ඔහුව පැවිදි කරලත් තිබ්බා.
රජ වුණාට පස්සේ ධාතුසේන රජු ලොකු වැව් 18ක් සහ පොඩි වැව් 18ක් හැදුවා කියලා කියනවා. ඒ අතරින් ලොකුම එක තමයි කලා වැව. කලා වැව ළඟ තියෙන අවුකන බුදු පිළිමයත් ඔහුගේ කාලයට අයිති කියලා තමයි සාමාන්‍යයෙන් කියන්නේ.
කලා වැව කොච්චර ලොකුද?
කලා වැව හැදුවේ ක්‍රි.ව. 460 විතර. කලා ඔය ද්‍රෝණියේ ලොකු වැව් බැම්මක් බැඳලා තමයි මේ වැව හැදුවේ.
- වැව් බැම්ම: කිලෝමීටර් 6.9ක් විතර දිගයි. උස මීටර් 15ක් විතර.
- වතුර පිරුණම: වර්ග කිලෝමීටර් 18ක් විතර බිමක් වතුරෙන් වැහෙනවා. ඝන මීටර් මිලියන 123ක් විතර වතුර තියාගන්න පුළුවන්.
- වාන: වැඩිපුර වතුර පිටවෙන්න කොටපු කළුගලෙන් හදපු ලොකු වානක් තියෙනවා.
- බලලු වැව: කලා වැව ඉවර කළාට පස්සේ ධාතුසේන රජු බලලු වැවත් හදලා, වැව් දෙක එකට යා කළා. ඒ නිසා දෙකටම එකට කලා-බලලු වැව කියලත් කියනවා.
කලා වැව පස්සේ කාලෙක ගොඩක් රජවරු ප්‍රතිසංස්කරණය කළා. 12 වෙනි සියවසේ මහා පරාක්‍රමබාහු රජු ආපහු හැදුවා. ඉංග්‍රීසි කාලේ 1870, 1880 ගණන් වලත් වැඩ කළා. වැව් බැම්ම අලුතින් හැදුවේ 1958 දී.
කලා වැව හදන්න තැන තෝරගත්ත හැටි ගැනත් ජනකතාවක් තියෙනවා. කැලෑවේ ජීවත් වුණු කඩවර කියන කෙනෙක් ‘කලා’ කියන ගහක් නිසා දිය පාරක් හිරවෙලා තියෙන තැනක් ගැන රජුට කිව්වා කියලා තමයි ඒ කතාවේ තියෙන්නේ. ඒක ජනකතාවක් විතරයි කියලා මතක තියාගන්න.
පරණ වාරි ක්‍රමය වැඩ කළේ කොහොමද කියලත් මෙතනදී බලමු. ලංකාවේ වියළි කලාපයට වැස්ස ලැබෙන්නේ අවුරුද්දේ කාලයක් විතරයි. ඉතිරි කාලේ බිම වේළෙනවා. ඒ නිසා පරණ රජවරුන්ගේ අදහස සරලයි. වැස්ස කාලේ වතුර එකතු කරලා තියාගෙන, වියළි කාලේ ටික ටික පාවිච්චි කරන එක.
ලොකු වැවක වතුර සොරොව්ව හරහා ඇළකට යනවා. ඇළ දිගේ තියෙන පොඩි ගම් වැව් පිරෙනවා. ඒ ගම් වැව් වලින් කුඹුරු වලට වතුර යනවා. එක වැවකින් පිටවෙන වතුර තව වැවකට. ඒ විදිහට වතුර නාස්ති නොවෙන්න හදපු දාමයක් තමයි මේක.
යෝධ ඇළ: දිගට ඇදුණු වැවක්
කලා වැවේ වතුර අනුරාධපුරේට ගෙනියන්න තමයි යෝධ ඇළ හැදුවේ. ඇළ කිලෝමීටර් 87ක් විතර දිගයි. ඒක අවසන් වෙන්නේ අනුරාධපුරේ තිසා වැවට.
මේ ඇළ විශේෂ වෙන්නේ ඒක එක ගංගා ද්‍රෝණියක ඉඳන් තව ද්‍රෝණියකට වතුර ගෙනියන නිසා. කලා ඔය ද්‍රෝණියේ වතුර මල්වතු ඔය ද්‍රෝණියට ගෙනියනවා. ඒ කියන්නේ ස්වභාවිකව වතුර යන්නේ නැති පැත්තකට මිනිස්සු වතුර ගෙනිච්චා.
අද ඇළ වල දෙපැත්තේම ඉවුරු බඳිනවා. ඒත් යෝධ ඇළේ ගොඩක් තැන් වල ඉවුර බැඳලා තියෙන්නේ එක පැත්තකට විතරයි. ඒ නිසා ඇළ හරියට දිගට ඇදුණු වැවක් වගේ වැඩ කරනවා. ඒකට ඉංග්‍රීසියෙන් ‘moving reservoir’ කියලත් කියනවා.
ඇළ දිගේ කුඩා වැව් 120ක් විතරට වතුර ලැබෙනවා. ඇළ තිසා වැවට අමතරව අභය වැවට, නුවර වැවට වතුර දෙනවා. තව අත්තක් නාච්චදූව වැවට යනවා.
12 වෙනි සියවසේ මහා පරාක්‍රමබාහු රජු කලා වැවයි තිසා වැවයි අතර තියෙන තවත් වැව් 34ක ඉඳන් ඇළට වතුර එන්න සම්බන්ධ කළා. ඇළට ‘ජය ගඟ’ කියන නම දුන්නෙත් ඔහු.
බෑවුම ගැන ඇත්ත මොකක්ද?
යෝධ ඇළේ බෑවුම ගැන අපි නිතරම අහන්නේ කිලෝමීටරයකට සෙන්ටිමීටර 10ක් කියලා. ඒත් මූලාශ්‍ර අතර පොඩි වෙනස්කම් තියෙනවා.
- සෙන්ටිමීටර 10ක් විතර: ගොඩක් තැන් වල සඳහන් වෙන ගණන මේක. සැතපුමකට අඟල් 6ක් කියලත් කියනවා. ඒක කිලෝමීටරයකට සෙන්ටිමීටර 9.5ක් විතර.
- මුල් කොටසට විතරයි: සමහර විස්තර වල කියන්නේ සැතපුමකට අඟල් 6ක බෑවුම තියෙන්නේ කලා වැවේ ඉඳන් මුල් කිලෝමීටර් 27ට විතර කියලා.
- සෙන්ටිමීටර 10–20ක්: ශ්‍රී ලංකා සංචාරක ප්‍රවර්ධන කාර්යාංශයේ වෙබ් අඩවියේ තියෙන්නේ කිලෝමීටරයකට සෙන්ටිමීටර 10ත් 20ත් අතර කියලා.
ඉතින් කොහොම බැලුවත් මේක ගොඩක් අඩු බෑවුමක්. බෑවුම වැඩි වුණොත් වතුර වේගෙන් ගලලා ඇළේ ඉවුරු කැඩෙනවා. අඩු වුණොත් වතුර එක තැන හිරවෙනවා. මේ දෙකම නොවෙන්න හරි මැද තියාගන්න එක තමයි පරණ ශිල්පීන්ගේ දක්ෂකම.
බිසෝකොටුව: වැවේ හදවත
ලොකු වැවක වතුර පීඩනය ගොඩක් වැඩියි. සොරොව්ව එකපාරටම ඇරියොත් වතුර ලොකු වේගෙන් එළියට විදිලා ඇළ කඩාගෙන යනවා. ඒ ප්‍රශ්නයට පරණ ලාංකික ශිල්පීන් හොයාගත්ත විසඳුම තමයි බිසෝකොටුව.
බිසෝකොටුව කියන්නේ හොඳට කපපු ගල් පුවරු වලින් හදපු හතරැස් කොටුවක්. වතුර මුලින්ම මේ කොටුවට ඇවිත්, එතනින් පාලනය වෙලා තමයි සොරොව්ව හරහා එළියට යන්නේ. යවන වතුර ප්‍රමාණය අඩු වැඩි කරන්න, ඕන නම් සම්පූර්ණයෙන්ම නවත්තන්න පුළුවන්.
කලා වැවේ බිසෝකොටුවෙන් සොරොව්ව හරහා එළියට එන වතුර තමයි යෝධ ඇළ පටන්ගන්න තැනට යන්නේ.
1909 දී ලංකාවේ වාරි දෙපාර්තමේන්තුවේ වැඩ කරපු ඉංග්‍රීසි ඉංජිනේරුවෙක් වුණු Henry Parker (හෙන්රි පාකර්) ලිව්වා, බිසෝකොටුව හදපු ලාංකිකයෝ තමයි මේ වගේ නිර්මාණයක් මුලින්ම හොයාගත්තේ කියලා. පස්සේ කාලෙක ලාංකික ලේඛකයෝ ඒ මතය ටිකක් වෙනස් කරලා ඉදිරිපත් කළා. ඒත් ‘ලෝකේ මුලින්ම’ කියන කතාව සියලු විද්වතුන් එකඟ වෙලා ස්ථිර කරපු දෙයක් නෙවෙයි.
‘මගේ ධනය මේකයි’
දැන් අපි එමු ධාතුසේන රජුගේ අවසානයට. මෙතන කියන්නේ චූලවංශයේ, ඒ කියන්නේ වංශකතාවේ තියෙන විස්තරය.
රජුගේ පුතෙක් වුණු කාශ්‍යප, රජුගේ බෑණා වුණු සෙන්පති මිගාර එක්ක එකතු වෙලා පියාව අල්ලලා හිරේ දැම්මා. ඇත්ත උරුමක්කාරයා වුණු මුගලන් කුමාරයා ඉන්දියාවට පැනලා ගියා.
මිගාර කාශ්‍යපට කිව්වා රජු ලොකු නිධානයක් හංගලා තියෙනවා කියලා. ඒ ගැන ඇහුවම ධාතුසේන රජු කිව්වා තමන්ව කලා වැවට අරන් යන්න කියලා. වැවට ගිය රජු ඒකේ නාලා, වතුර බීලා, ‘මගේ ධනය මේක විතරයි’ කියලා කිව්වා.
ඒ උත්තරෙන් කේන්ති ගිය කාශ්‍යප, පියාව ජීවත්ව ඉද්දිම බිත්තියක් ඇතුළේ තියලා බැඳලා මැරෙව්වා කියලයි වංශකතාව කියන්නේ. තවත් කතාවක තියෙන්නේ රජුව කලා වැවේ බැම්ම ඇතුළේම ජීවත්ව වළලලා දැම්මා කියලා.
රජු ඇත්තටම ඒ වචනම කිව්වද කියලා අපිට ස්ථිරව කියන්න බෑ. ඒත් ඒ කතාවේ තේරුම පැහැදිලියි. රජෙක්ගේ ඇත්ත ධනය රත්තරන් නෙවෙයි, ගොවියාට වතුර දෙන වැව.
අදටත් වැඩ කරන උරුමයක්
කලා වැව අදටත් පාවිච්චි වෙනවා. යෝධ ඇළ හරහා කුඹුරු අක්කර 11,400ක් විතරට සහ පොඩි වැව් 120කට විතර වතුර යනවා කියලා සංචාරක ප්‍රවර්ධන කාර්යාංශය කියනවා.
හැබැයි මහවැලි ව්‍යාපෘතිය කාලේ ඇළේ කොටසක් විනාශ වුණා. ඒ නිසා වියළි කලාපයේ සමහර තැන් වලට වතුර අඩු වුණා. ඒක හදන්න වැඩ කරගෙන යනවා කියලත් ඒ වෙබ් අඩවියේම සඳහන් වෙනවා. ඒත් අවුරුදු 1,500කට පස්සෙත් ධාතුසේන රජුගේ ‘ධනය’ තාමත් ගොවියන්ට ප්‍රයෝජනවත් වෙනවා.
ඔයා කලා වැව බලන්න ගිහින් තියෙනවද? නැත්නම් ඔයාගේ ගම ළඟ පරණ වැවක බිසෝකොටුවක් දැකලා තියෙනවද? ඔයා දන්න කතා පහළින් Comment එකක් දාලා කියන්න.