1411 අවුරුද්දේ ජූලි මාසේ. චීනයේ Nanjing (නැන්ජින්) නගරයට ලොකු නැව් කණ්ඩායමක් ආපහු එනවා. ඒ නැව්වල හිරකාරයෝ විදිහට හිටියා ලංකාවේ පාලකයෙක්, එයාගේ පවුලේ අය සහ ප්‍රධාන නිලධාරීන්. මේ සිද්ධියෙන් ටික කාලෙකට පස්සේ ලංකාවේ රජ කමට ආවේ හයවෙනි පරාක්‍රමබාහු රජ්ජුරුවෝ.
එතුමා අවුරුදු 55ක් විතර රජ කළා. කෝට්ටේ අගනුවර කරගත්තා. උතුරේ යාපනයත් යටත් කරගෙන මුළු දිවයිනම එක පාලනයක් යටතට ගෙනාවා. ඊට පස්සේ නූතන කාලය වෙනකම් ආයෙත් කිසිම සිංහල රජ කෙනෙක්ට ඒක කරගන්න බැරි වුණා.
එතුමාගේ කාලය සිංහල කවියේ ස්වර්ණ යුගයක් කියලත් කියනවා. කුරුල්ලන් අතේ පණිවිඩ යවන සන්දේශ කවි ගොඩක් ලියවුණේ මේ කාලේ. තොටගමුවේ ශ්‍රී රාහුල හිමියන් වගේ මහා විද්වතුන් වැඩ හිටියෙත් මේ කාලේමයි.
ඉතින් මේ රජ්ජුරුවෝ බලයට ආවේ කොහොමද? රට එකතු කළේ කොහොමද? එතුමා නැති වුණාට පස්සේ ඒ එකමුතුකම ඉක්මනටම කැඩුණේ ඇයි? අපි බලමු.
හයවෙනි පරාක්‍රමබාහු රජ කමට ආවේ කොහොමද?
1300 ගණන්වල අගභාගයේ ලංකාව තිබ්බේ කෑලි කෑලිවලට බෙදිලා. ගම්පොළ රජ්ජුරුවන්ගේ කාලේ අලගක්කෝනාර පවුලේ ඇමතිවරයෙක් කෝට්ටේ බලකොටුවක් හැදුවා. ටික කාලෙකින් රටේ නියම බලය තිබ්බේ මේ අලගක්කෝනාර පවුල අතේ. උතුරේ යාපනය රාජධානිය ඒ කාලේ හරිම ශක්තිමත්. වන්නියේ ප්‍රධානීන් පවා යාපනයට කප්පම් ගෙව්වා.
ඒ කාලේම චීනයේ Ming (මින්ග්) රාජවංශයේ අද්මිරාල් Zheng He (ෂෙං හී) ලොකු නැව් කණ්ඩායම් අරගෙන ඉන්දියන් සාගරේ හරහා ගමන් ගියා. 1410 දී හරි 1411 දී හරි, කෝට්ටේ පාලකයා වුණ අලකේශ්වර (අලගක්කෝනාර) එක්ක එයාලාට ගැටුමක් ඇති වුණා. සිංහල පොත්වල එයාව හඳුන්වන්නේ වීර අලකේශ්වර කියලා. මේකට කියන්නේ Ming–Kotte War (මින්ග්–කෝට්ටේ යුද්ධය) කියලා.
චීන වාර්තාවල කියන විදිහට අලකේශ්වර, Zheng He වයි චීන සොල්දාදුවෝ 2,000ක් විතරයි තමන්ගේ පළාතට රවට්ටලා ගෙන්නගත්තා. කොළඹ නැංගුරම් දාලා තිබ්බ නැව්වලට යන පාරත් කපලා දැම්මා. ඒත් Zheng He ගේ හමුදාව කෝට්ටේ අගනුවරටම පහර දීලා අලකේශ්වරයි, එයාගේ පවුලයි, ප්‍රධාන නිලධාරීනුයි අල්ලගත්තා. 1411 ජූලි 6 වෙනිදා Zheng He, Nanjing වලට ආපහු ඇවිත් ඒ හිරකාරයෝ Yongle (යොංලේ) අධිරාජයාට පෙන්නුවා. පස්සේ අධිරාජයා අලකේශ්වරව නිදහස් කරලා ලංකාවට ආපහු යැව්වා.
චීන වාර්තාවල කියන විදිහට අලුත් රජා තෝරලා තියෙන්නේ චීන රාජ සභාවේ හිටපු සිංහල අය. Ming අධිරාජයා එයාව නම් කළා. ඊට පස්සේ Zheng He ගේ නැව් කණ්ඩායමේ පිටුබලය ඇතුව තමයි හයවෙනි පරාක්‍රමබාහු රජ කමට පත් වුණේ. ලංකාවේ මූලාශ්‍රවල මේ කතාව මේ විදිහටම නෑ. ඒ නිසා මේක චීන පැත්තේ විස්තරය කියලා මතක තියාගන්න ඕනේ.
කෝට්ටේ අගනුවර සහ රට එකතු කිරීම
හයවෙනි පරාක්‍රමබාහු රජ වුණේ 1412 දී කියලා ගොඩක් මූලාශ්‍ර කියනවා. සමහර තැන්වල 1410 කියලත් තියෙනවා. එතුමා කෝට්ටේ අගනුවර කරගත්තා. Codrington ලියන විදිහට එතුමා මුලින් අවුරුදු තුනක් විතර රයිගම්පුරේ හිටියා. 1415 දී කෝට්ටේදී ඔටුනු පැළඳුවා.
ඒත් හැමදේම ලේසි වුණේ නෑ. උඩරට කැරැල්ලක් ආවා. වන්නියේ ප්‍රධානීන්ව යටත් කරගන්න අමාරු සටනක් කරන්න සිද්ධ වුණා. 1435 දී දකුණු ඉන්දියාවේ Vijayanagara (විජයනගර) අධිරාජ්‍යයෙන් ප්‍රහාරයක් ආපු බවත් වාර්තා වෙනවා. ඒ ප්‍රහාරය සාර්ථක වුණාද නැද්ද කියන එක ගැන ලංකාවේ සහ දකුණු ඉන්දියාවේ මූලාශ්‍ර එකඟ නෑ.
1443 විතර බඩු පටවපු නැවක් දකුණු ඉන්දියාවේ කෙනෙක් අල්ලගත්තා කියන ප්‍රශ්නයක් නිසා, රජ්ජුරුවෝ දකුණු ඉන්දියාවේ වරායවලට නාවික ප්‍රහාරයකුත් එල්ල කළා. ඒ කියන්නේ කෝට්ටේ රාජධානියට මුහුදේත් බලයක් තිබ්බා.
සපුමල් කුමාරයා යාපනයට ගිය ගමන
යාපනය යටත් කරගන්න හමුදාව ගෙනිච්චේ රජ්ජුරුවන්ගේ හදාගත්ත පුතා වුණ සපුමල් කුමාරයා. දෙමළ මූලාශ්‍රවල එයාගේ නම Chenpaka Perumal (චෙන්පක පෙරුමාල්). මේ ව්‍යාපාර දෙකක් විදිහට ගියා කියලා විද්වතුන් කියනවා. පළවෙනි එක 1449–50 විතර, දෙවෙනි එක 1453–54 විතර.
පළවෙනි ගමනේදී වන්නියේ රාජ්‍යයන් පරාජය කළත් යාපනය අල්ලගන්න බැරි වුණා. විජයනගරයේ උදව්ව යාපනයට ලැබුණු නිසා කියලා හිතනවා. දෙවෙනි ගමනේදී සපුමල් කුමාරයා යාපනයේ රජු වුණ Kanakasooriya Cinkaiariyan (කනකසූරිය සිංකෛආරියන්) ව පරාජය කළා. ඊට කලින් යාපනයට කප්පම් ගෙව්ව වන්නියේ ප්‍රධානීන්ව යටත් කරගත්ත නිසා, යාපනයට යන පාර විවෘත වෙලා තිබ්බා.
යාපනයේ රජු පවුලත් එක්ක දකුණු ඉන්දියාවට පැනලා ගියා. ඊට පස්සේ සපුමල් කුමාරයා අවුරුදු 17ක් විතර යාපනය පාලනය කළා. යාපනයේ පරණ වංශකථාවක් වුණ Yalpana Vaipava Malai (යාල්පාන වෛපව මාලෛ) කියන විදිහට නල්ලූර් නගරයයි, නල්ලූර් කන්දසාමි කෝවිලයි හැදුවේ සපුමල් කුමාරයා. ඒත් ඊට කලින්ම ඒවා තිබ්බා කියන මතයකුත් තියෙනවා.
මේ ජයග්‍රහණයෙන් තමයි මුළු දිවයිනම එක රජෙක් යටතට ආවේ. Wikipedia එකේ විස්තරය අනුව එතුමා තමයි රට එක කොඩියක් යටතට ගෙනාපු අන්තිම ශ්‍රේෂ්ඨ ලාංකික රජා.
සන්දේශ කවියේ ස්වර්ණ යුගය
හයවෙනි පරාක්‍රමබාහු රජ්ජුරුවෝ සාහිත්‍යයට සහ කලාවට ලොකු අනුග්‍රහයක් දුන්නා. ඒ නිසා මේ කාලය Sandesha Poetry (සන්දේශ කාව්‍ය) වල උපරිම කාලය කියලා හඳුන්වනවා. සන්දේශයක කවියා පණිවිඩයක් යවන්නේ කුරුල්ලෙක් වගේ සතෙක් අතේ. ඒ සතා යන පාරේ තියෙන ගම්, පන්සල්, ගංගා, ගස්වැල් ලස්සනට වර්ණනා කරනවා.
හංස සන්දේශයේ රජ මාළිගාවේ විස්තර තියෙනවා. ගිරා සන්දේශයෙන් ඉල්ලන්නේ රජ්ජුරුවන්ටයි බුදු දහමටයි ආරක්ෂාව සහ සෙත. සැළලිහිණි සන්දේශයේ සපුමල් කුමාරයා යාපනය දිනලා ආපහු ආපු බවත් සඳහන් වෙනවා.
මේ කාලේ ඉන්න ප්‍රසිද්ධම විද්වතා තොටගමුවේ ශ්‍රී රාහුල හිමියෝ. උන්වහන්සේ ඉපදුණේ 1408 දී. ගිහි නම ජයබාහු. උන්වහන්සේගේ අම්මා නැති වුණේ උන්වහන්සේ පොඩි බබෙක් කාලේ. ඊට පස්සේ රජ්ජුරුවොයි බිසවුයි තමයි බලාගත්තේ. ෂඩ් භාෂා පරමේශ්වර, ඒ කියන්නේ භාෂා හයේ ප්‍රවීණයා, කියන ගෞරව නාමයත් උන්වහන්සේට ලැබුණා. උන්වහන්සේගේ කෘති අතර මේවා තියෙනවා.
- සැළලිහිණි සන්දේශය: සැළලිහිණියෙක් අතේ පණිවිඩයක් යවන ප්‍රසිද්ධ සන්දේශ කාව්‍යය.
- පරෙවි සන්දේශය: පරෙවියෙක් පණිවිඩකරු කරගත්ත තවත් සන්දේශයක්.
- කාව්‍යශේඛරය: සිංහල සාහිත්‍යයේ ශ්‍රේෂ්ඨ කාව්‍ය පොතක් විදිහට සලකන කෘතිය.
බුදු දහමට සහ ගොඩනැගිලිවලට කරපු දේ
රජ්ජුරුවෝ ශ්‍රී රාහුල හිමියන්ට සංඝරාජ තනතුර පිරිනැමුවා. Sunday Observer ලිපියක කියන විදිහට ඒ තනතුර ලැබුණ පළවෙනි භික්ෂුව උන්වහන්සේ. කෝට්ටේ තට්ටු තුනක දළදා මාළිගාවකුත් හැදුවා. මවගේ නමින් පන්සලක් හැදුවා. ඒක තමයි අද පැපිලියානේ තියෙන සුනේත්‍රා දේවි පිරිවෙන.
ලංකාතිලකය, ගඩලාදෙණිය සහ කැලණිය වගේ පන්සල් ප්‍රතිසංස්කරණය කළා. සමනළ කන්දට යන වන්දනාකරුවන්ට කෑම බීම දෙන අම්බලමකුත් හැදුවා. කරගල පද්මාවතී පිරිවෙනට අනුග්‍රහය දුන්නා. ලොකු අවුලක තිබ්බ භික්ෂු සමාජය පිළිවෙළකට ගෙනාවා. හැම අවුරුද්දෙම උපසම්පදා උත්සව පැවැත්තුවා.
එතුමාගෙන් පස්සේ මොකද වුණේ?
රජ්ජුරුවන්ගේ අන්තිම කාලේදීම ප්‍රශ්න පටන් ගත්තා. උඩරට කැරැල්ලක් ඇති වුණා. ඒකෙන් සේනාසම්මත වික්‍රමබාහු සෙංකඩගල, ඒ කියන්නේ මහනුවර, රජ වුණා. මේ කැරැල්ල ආවේ 1463 දී කියලා සමහර මූලාශ්‍ර කියනවා, තව සමහර ඒවා 1469 කියනවා. හයවෙනි පරාක්‍රමබාහු රජ්ජුරුවෝ 1467 දී අභාවප්‍රාප්ත වුණා.
ඊළඟට රජ වුණේ එතුමාගේ මුණුබුරා, දෙවෙනි ජයබාහු. එයාට රජ කරන්න ලැබුණේ ටික කාලයයි. සපුමල් කුමාරයා යාපනයේ ඉඳන් කෝට්ටේට ඇවිත් එයාව මරලා සිංහාසනය අල්ලගත්තා. සපුමල් කුමාරයා හයවෙනි භුවනෙකබාහු නමින් රජ වුණා. මේ අතරේ පැනලා ගිය යාපනයේ රජ්ජුරුවොයි පුතාලා දෙන්නයි Madurai (මදුරෙයි) වලින් කුලී හමුදා අරගෙන ඇවිත් යාපනය ආයෙත් කෝට්ටේ යටතෙන් නිදහස් කරගත්තා.
ඉතින් එක පාලනයක් යටතේ තිබ්බ රට ආයෙත් කෑලිවලට කැඩුණා. එතුමා නැති වෙලා අවුරුදු 40ක් යන්නත් කලින් පෘතුගීසීන් ලංකාවට ආවා. ඊට පස්සේ කතාව ගොඩක් වෙනස් වුණා.
තාම විසඳුණේ නැති දේ
- රජ වුණ අවුරුද්ද: සමහර මූලාශ්‍ර 1410 කියනවා, තවත් ඒවා 1412 කියනවා. කෝට්ටේ අගනුවර කරගත්තේ 1415 දී කියන විස්තරයකුත් තියෙනවා.
- චීන කතාව: රජ කමට පත් කළේ චීනය කියන විස්තරය ලැබෙන්නේ ප්‍රධාන වශයෙන් චීන වාර්තාවලින්. ලංකාවේ පැත්තෙන් ඒක කොච්චර ඇත්තද කියන එක තවම සාකච්ඡා වෙනවා.
- සපුමල් කුමාරයා කවුද: එයාගේ තාත්තා කවුද, අම්මා සිංහල කෙනෙක්ද කියන එක ගැන මූලාශ්‍ර එකඟ නෑ. රජ්ජුරුවෝ එයාව හදාගත්තා කියන එක ගැන නම් විවාදයක් නෑ.
ඔයා හිතන්නේ මොකක්ද? හයවෙනි පරාක්‍රමබාහු රජ්ජුරුවන්ගෙන් පස්සේ රට ආයෙත් එකතු කරන්න කිසිම රජෙක්ට බැරි වුණේ ඇයි? ඔයාගේ අදහස පහළින් Comment එකක් දාලා කියන්න.