Pakistan සහ ඉන්දියාවේ පරණ නගර වලින් පොඩි හතරැස් මුද්‍රා දහස් ගාණක් හම්බවෙලා තියෙනවා. ඒවයේ සත්තුන්ගේ රූප තියෙනවා. ඒ රූප වලට උඩින් පොඩි සංකේත පේළියකුත් තියෙනවා.
අවුරුදු 100ක් තිස්සේ විද්වතුන්, Computer විශේෂඥයෝ, ආධුනිකයෝ මේ සංකේත කියවන්න උත්සාහ කළා. 1920 ගණන් ඉඳන් ‘අපි කියෙව්වා’ කියලා විසඳුම් 100කට වඩා පළ කරලා තියෙනවා. ඒත් අද වෙනකන් විශේෂඥයෝ පිළිගන්න විදිහට කවුරුත් මේවා කියවලා නෑ.
2025 ජනවාරියේදී ඉන්දියාවේ Tamil Nadu (තමිල්නාඩු) ප්‍රාන්ත රජය මේක කියවන කෙනෙක්ට ඇමරිකන් ඩොලර් මිලියනයක ත්‍යාගයක් පවා ප්‍රකාශ කළා.
මේ ලිපිය Indus නගර ගැන නෙවෙයි. ඒ මිනිස්සු ලියපු, අපිට තාම කියවන්න බැරි සංකේත ගැන. ඇයි මේක මෙච්චර අමාරු? ඇත්තටම මේක ලිවීමක්ද?
මේ සංකේත තියෙන්නේ මොනවයේද?
Indus Script (සින්ධු අක්ෂර) වැඩිපුරම හම්බවෙන්නේ Seal (මුද්‍රා) වල. ඒ වගේම මැටි බඳුන්, තඹ පතුරු, ආයුධ, මැටි පුවරු වගේ දේවල් වලත් තියෙනවා. 1924 ඉඳන් ලියපු සංකේත තියෙන වස්තු 5,000ක් විතර කැණීම් වලින් හම්බවෙලා තියෙනවා.
මුද්‍රාවක එක පැත්තක් සාමාන්‍යයෙන් සෙන්ටිමීටර් 2–3ක් විතර. ගොඩක් ඒවා හැදුවේ Steatite (ස්ටියටයිට්) කියන මෘදු ගලෙන්. ඒක ලේසියෙන් කපන්න පුළුවන්, පුච්චුවාම තද වෙනවා.
කොළ, රෙදි, ලී වගේ දිරලා යන දේවල් වල ලියපු එකක්වත් ඉතුරු වෙලා නෑ. ඒ නිසා එයාලාට දිගට ලියපු පොත් පත් තිබ්බාද කියලවත් අපි දන්නේ නෑ.
ලියවිලි වැඩිපුරම අයිති ක්‍රි.පූ. 2600ත් 1900ත් අතර Mature Harappan (පරිණත හරප්පා) යුගයට. ඊටත් කලින්, ක්‍රි.පූ. 2800–2600 විතර කාලෙට අයිති මුල් සංකේතත් හම්බවෙලා තියෙනවා.
Unicorn මුද්‍රාව සහ හරිම කෙටි ලියවිලි
Indus මුද්‍රා වල වැඩිපුරම තියෙන රූපය Unicorn (තනි අං සතා). දිග ඇඟක්, ලස්සනට නැමිලා යන බෙල්ලක්, ඉස්සරහට ඇදිලා යන එක අඟක්.
1927–1931 කාලේ Ernest Mackay (අර්නස්ට් මැකේ) Mohenjo-daro වල කරපු කැණීම් වලින් විතරක් Unicorn මුද්‍රා 388ක් හම්බවුණා.
මේ ඇත්ත සතෙක්ද? සමහර විද්වතුන් කියන්නේ අං දෙකක් තියෙන ගොනෙක්ව පැත්තකින් ඇන්දම එක අඟක් වගේ පේනවා කියලා. ඒත් මේ ගැන හැමෝම එකඟ නෑ.
Unicorn ඉස්සරහින් හැමතිස්සෙම වගේ පොඩි ස්ටෑන්ඩ් එකක් වගේ දෙයක් තියෙනවා. ඒක සත්තුන්ට කෑම දාන තොටියක්ද, පූජා භාණ්ඩයක්ද කියලා අඩුම තරමේ මත පහක් තියෙනවා.
Karachi වල National Museum එකේ තියෙන ප්‍රසිද්ධ Unicorn මුද්‍රාවක සංකේත අටක ලියවිල්ලක් තියෙනවා. Harappa.com වෙබ් අඩවිය කියන්නේ ඒක සාපේක්ෂව දිග ලියවිල්ලක් කියලා. සංකේත අටක් දිග කියලා කියනකොට, අනිත් ඒවා කොච්චර කෙටිද කියලා තේරෙනවා.
Indus ලියවිල්ලක සාමාන්‍යයෙන් තියෙන්නේ සංකේත 5ක් විතරයි. එක පැත්තක ලියපු දිගම ලියවිල්ලේත් තියෙන්නේ සංකේත 17ක් විතරයි.
වෙනස් සංකේත 400කට වඩා තියෙනවා. Iravatham Mahadevan (ඉරාවතම් මහාදේවන්) 1977 දී හදපු ලැයිස්තුවේ වෙනස් සංකේත 419ක් තිබ්බා. 2015 දී කරපු තව ගණන් කිරීමකට අනුව 694ක් විතර තියෙනවා. එක සංකේතයක පොඩි වෙනස්කම් වෙනම සංකේත විදිහට ගණන් කරනවද නැද්ද කියන එක අනුව තමයි ගණන වෙනස් වෙන්නේ.
පර්යේෂිකා Nisha Yadav (නිෂා යාදව්) පෙන්නලා දුන්නා, ලියවිලි වල තියෙන සංකේත වලින් සියයට 80ක් විතරම එන්නේ සංකේත 67ක් විතරකින් කියලා.
සමහර දේවල් ගැන නම් ගොඩක් විද්වතුන් එකඟයි. වැඩි හරියක් ලියලා තියෙන්නේ දකුණේ ඉඳන් වමට. ඒ වගේම ඉලක්කම් වගේ පේන, කෙටි ඉරි වලින් හදපු සංකේතත් තියෙනවා.
ඇයි මේක කියවන්න බැරි?
ඊජිප්තුවේ Hieroglyphs (හයරොග්ලිෆ්) කියවන්න පුළුවන් වුණේ Rosetta Stone (රොසෙටා ගල) නිසා. ඒකේ එකම කතාව අක්ෂර ක්‍රම තුනකින් ලියලා තිබ්බා. ඒවයින් එකක් Greek. ඉතින් දන්න භාෂාව හරහා නොදන්න එක කියවන්න පුළුවන් වුණා. Indus Script එකට එහෙම උදව්වක් නෑ.
- Bilingual (භාෂා දෙකේ) ලියවිල්ලක් නෑ: Indus සංකේතයි, දන්න භාෂාවකුයි එකට තියෙන එකම ලියවිල්ලක්වත් තාම හම්බවෙලා නෑ.
- භාෂාව මොකක්ද කියලා දන්නේ නෑ: Indus මිනිස්සු කතා කරපු භාෂාව මොකක්ද කියලා කිසිම සහතිකයක් නෑ.
- ලියවිලි ගොඩක් කෙටියි: සංකේත 5ක ලියවිල්ලකින් ව්‍යාකරණ රටා හොයන එක හරිම අමාරුයි.
- දන්න නමක් හම්බවෙලා නෑ: Indus රජෙක්ගේ, නගරයක හරි කෙනෙක්ගේ හරි නමක් කියලා හරියටම අඳුනගත්ත එකම සංකේත පේළියක්වත් නෑ.
- සංකේතයක තේරුම පැහැදිලි නෑ: එක සංකේතයක් මුළු වචනයක්ද, අක්ෂරයක්ද, වචනයක කොටසක්ද කියලවත් දන්නේ නෑ.
ප්‍රධාන මතවාද මොනවද?
අවුරුදු ගාණක් පුරා මත ගොඩක් ආවා. ඒත් විද්වතුන් වැඩිපුර කතා කරන්නේ මේ කිහිපය ගැන.
- Dravidian (ද්‍රවිඩ) භාෂාවක්: Finland වල Asko Parpola (අස්කෝ පර්පොලා), ඉන්දියාවේ Iravatham Mahadevan වගේ ප්‍රසිද්ධ විද්වතුන් කියන්නේ මේක අද දමිළ වගේ භාෂා වලට මුල් වුණ පරණ ද්‍රවිඩ භාෂාවක් කියලා.
- Indo-Aryan (ඉන්දු-ආර්ය) භාෂාවක්: S. R. Rao (එස්. ආර්. රාඕ) වගේ අය කිව්වේ සංස්කෘතයට සම්බන්ධ භාෂාවක් කියලා. ඒත් Gregory Possehl (ග්‍රෙගරි පොසෙල්) වගේ විද්වතුන් කියන්නේ ලියවිලි වල වචන අගට එකතු වෙන කොටස් පේන්න නැති නිසා සංස්කෘතය වෙන්න අමාරුයි කියලා.
- Munda (මුන්ඩා) භාෂාවක්: මේක අඩුවෙන් කතා වෙන මතයක්. ගොඩක් විද්වතුන් මේක වෙන්න ඉඩ අඩුයි කියලා හිතනවා.
Tamil Nadu පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව පැත්තෙන් කරපු පර්යේෂණයක, Tamil Nadu වල ස්ථාන 140කින් හම්බවුණු, ලකුණු කොටපු මැටි බඳුන් කෑලි 15,000ක් Indus සංකේත එක්ක සසඳලා බැලුවා. ඒ අයට අනුව ඒ ලකුණු වලින් සියයට 60ක් විතර Indus සංකේත වලට සමානයි.
ඒත් මතක තියාගන්න ඕන දෙයක් තියෙනවා. ඒ සංසන්දනය කළේ හැඩය අනුව විතරයි, භාෂාව අනුව නෙවෙයි. Indus මිනිස්සුයි දමිළ ජනතාවයි අතර සම්බන්ධයට තාම ශක්තිමත් පුරාවිද්‍යා සාක්ෂි හරි ජාන (DNA) සාක්ෂි හරි නෑ කියලා ඉන්දියානු මාධ්‍ය වාර්තා වලත් සඳහන් වෙනවා.
ලංකාවේ සහ දකුණු ඉන්දියාවේ යකඩ යුගයට (මහාශිලා යුගයට) අයිති මැටි බඳුන් වල තියෙන සමහර ලකුණුත් Indus සංකේත වලට සමානයි කියලා සමහර විද්වතුන් පෙන්නලා දීලා තියෙනවා. ඒත් හැඩය සමාන වුණා කියලා තේරුමත් සමාන කියලා කියන්න බෑ.
ඇත්තටම මේක ලිවීමක්ද?
2004 දී Steve Farmer (ස්ටීව් ෆාමර්), Richard Sproat (රිචඩ් ස්ප්‍රෝට්), Michael Witzel (මයිකල් විට්සල්) කියන විද්වතුන් තුන්දෙනා ලොකු විවාදයක් පටන් ගත්තා. එයාලා කිව්වේ මේ සංකේත භාෂාවක් ලියපු ලිවීමක් නෙවෙයි කියලා.
එයාලාගේ තර්ක තුනයි. ලියවිලි ගොඩක් කෙටියි. එක පාරක් දෙපාරක් විතරක් එන දුර්ලභ සංකේත ගොඩක් තියෙනවා. භාෂාවක වගේ සංකේත නැවත නැවත එන්නේ නෑ. ඒ නිසා මේවා භාෂාවක් ලියන්නේ නැති සලකුණු ක්‍රමයක් කියලා එයාලා තර්ක කළා.
2005 දී Asko Parpola මේ තර්ක වලට විරුද්ධව ලිව්වා. 2009 දී Rajesh Rao (රාජේෂ් රාඕ) ඇතුළු Team එකක් Science කියන Journal එකේ පර්යේෂණයක් පළ කළා. සංකේත එකකට පස්සේ එකක් එන රටාව Computer එකෙන් මැනලා බැලුවාම, ඒ රටාව Sumerian (සුමේරියන්), සංස්කෘත, දමිළ, English වගේ භාෂා වලට සමානයි කියලා එයාලා පෙන්නුවා.
ඒත් Rao ලාම කිව්වේ මේකෙන් භාෂාවක් කියලා ඔප්පු වෙන්නේ නෑ, ඒ පැත්තට සාක්ෂි ටිකක් වැඩි වෙනවා විතරයි කියලා. Sproat ඒ ක්‍රමය වැරදියි කියලා තදින්ම විවේචනය කළා. 2010 දී Rao ලා ඒකට උත්තර දුන්නා. ඉතින් මේ ප්‍රශ්නෙට විද්වතුන් අතර තාම මත දෙකක් තියෙනවා.
ඩොලර් මිලියනයේ ත්‍යාගය
2025 ජනවාරි 5 වෙනිදා Tamil Nadu ප්‍රධාන අමාත්‍ය M. K. Stalin (එම්. කේ. ස්ටාලින්) මේ ත්‍යාගය ප්‍රකාශ කළා. John Marshall (ජෝන් මාෂල්) 1924 දී Indus ශිෂ්ටාචාරය ලෝකෙට හඳුන්වලා දීලා අවුරුදු 100ක් පිරෙන උත්සවයේදී තමයි ඒක කිව්වේ.
Indus Script එක පුරාවිද්‍යා විශේෂඥයෝ පිළිගන්න විදිහට කියවන ඕනම කෙනෙක්ට හරි ආයතනයකට ඇමරිකන් ඩොලර් මිලියනයක් දෙනවා කියලා තමයි කිව්වේ. ඒ වෙලාවේ ඒක ඉන්දියන් රුපියල් කෝටි 8.5ක් විතර. විද්වතුන්ට විතරක් නෙවෙයි, ආධුනිකයන්ටත් ඉදිරිපත් වෙන්න පුළුවන්.
ඒ එක්කම Indus පර්යේෂණ කරගෙන යන්න Iravatham Mahadevan ගේ නමින් විශේෂ පර්යේෂණ තනතුරක් (Chair) පිහිටුවන්න ඉන්දියන් රුපියල් කෝටි 2ක් වෙන් කළා.
තාම විසඳුණේ නැති දේ
- මේක ඇත්තටම භාෂාවක්ද?: සම්පූර්ණයෙන් කියවන කෙනෙක් එනකන් මේ ප්‍රශ්නෙට අවසාන උත්තරයක් ලැබෙන එකක් නෑ.
- භාෂාවක් නම් ඒ මොකක්ද?: ද්‍රවිඩ, ඉන්දු-ආර්ය, මුන්ඩා, නැත්නම් අද නැති වෙලා ගිය භාෂාවක් ද කියලා කවුරුත් දන්නේ නෑ.
- මුද්‍රා වල ලියලා තියෙන්නේ මොනවද?: බඩු පාර්සල් සීල් කරන්න මුද්‍රා තද කරපු මැටි ටැග් Indus නගර වලින් හම්බවෙලා තියෙනවා. ඒ නිසා මේ ලියවිලි වෙළඳාමට සම්බන්ධ වෙන්න පුළුවන් කියලා Rao ලා කියනවා. ඒත් ලියලා තියෙන්නේ නමක්ද, තනතුරක්ද, බඩුවක විස්තරයක්ද කියලා අපි දන්නේ නෑ.
- Indus Rosetta Stone එකක් හම්බවෙයිද?: Indus මුද්‍රා Mesopotamia වලිනුත් හම්බවෙලා තියෙනවා. ඒ නිසා කවදා හරි දන්න භාෂාවක් එක්ක ලියපු ලියවිල්ලක් හම්බවෙයි කියලා සමහරු බලාපොරොත්තු වෙනවා. ඒත් තාම එහෙම දෙයක් නෑ.
ඔයා හිතන්නේ මේ සංකේත කවදා හරි කියවන්න පුළුවන් වෙයි කියලද? නැත්නම් මේක සදහටම රහසක් විදිහට ඉතුරු වෙයිද? ඔයාගේ අදහස Comment එකක දාන්න.