ඊජිප්තුවේ Cairo (කයිරෝ) නගරයට එහා පැත්තේ, Giza Plateau (ගීසා සානුව) එකේ තියෙනවා ලෝකේ ප්‍රසිද්ධම ගොඩනැගිල්ලක්. ඒ තමයි Great Pyramid (මහා පිරමීඩය). මේක හැදුවේ Khufu (කූෆු) රජ්ජුරුවෝ වෙනුවෙන්, අද ඉඳන් අවුරුදු 4,500කටත් වඩා කලින්.
හැදුව වෙලාවේ මේකේ උස මීටර් 146.6ක්. අද නම් මීටර් 138.5යි, මොකද උඩම කෑල්ලයි පිට පැත්තේ ඔප දාපු ගල් වැස්මයි ගැලවිලා ගිහින්. පාදයක දිග මීටර් 230ක් විතර. ඒ කියන්නේ Football පිටි දෙකකටත් වඩා දිගයි.
මේක හදන්න ගල් කුට්ටි මිලියන 2.3ක් විතර ගියා. ඔක්කොම බර ටොන් මිලියන 6ක් විතර. අවුරුදු 3,700කටත් වඩා කාලයක් ලෝකේ මිනිසා හදපු උසම දේ මේකයි.
හිතන්න — Crane (ක්‍රේන්) නෑ, Truck නෑ, යකඩ මෙවලම් නෑ. තිබ්බේ Copper (තඹ) මෙවලම්, ගල් මෙවලම්, ලණු, ලෑල්ලි සහ මිනිස්සු විතරයි. එහෙනම් මේක හැදුවේ කොහොමද? එකින් එක බලමු.
Khufu (කූෆු) කවුද?
Khufu කියන්නේ ඊජිප්තුවේ හතරවෙනි Dynasty (රාජවංශය) එකේ දෙවෙනි Pharaoh (ෆාරාවෝ). එයාගේ තාත්තා Sneferu (ස්නෙෆෙරු) තමයි Dahshur (දාහ්ශුර්) වල පිරමීඩ දෙකක් හැදුවේ. ඒ කියන්නේ පිරමීඩ හදන හැටි ගැන අතදැකීම් තිබ්බ පවුලකින් තමයි Khufu ආවේ.
Khufu අවුරුදු 25කටත් වඩා කාලයක් රජකළා. හාස්‍යයට කරුණ මේකයි: ලෝකේ ලොකුම පිරමීඩය හදපු මේ රජ්ජුරුවන්ගේ හම්බවෙන එකම පිළිමය ඇත් දළවලින් හදපු සෙන්ටිමීටර් 7ක් විතර උස පුංචි රූපයක්.
ගල් ගෙනාවේ කොහෙන්ද?
පිරමීඩයේ ඇතුළේ තියෙන වැඩි හරියක් ගල් කුට්ටි Limestone (හුණුගල්). ඒවා ගත්තේ Giza සානුවේම ළඟ තිබ්බ Quarry (ගල් කවුරු) වලින්. ඒ නිසා වැඩි ගල් ප්‍රමාණයක් දුර ඉඳන් ගෙනියන්න ඕන වුණේ නෑ.
ඒත් පිට පැත්තේ ඔප දාපු සුදු ගල් වැස්ම වෙනම කතාවක්. ඒ විශේෂ Limestone ගෙනාවේ Nile (නයිල්) ගඟෙන් එගොඩ, කිලෝමීටර් 10ක් විතර එහා තිබ්බ Tura (ටූරා) කවුරු වලින්, බෝට්ටු වලින්. අද ඒ සුදු වැස්ම වැඩි හරියක් නෑ. පස්සේ කාලෙක ගොඩනැගිලි හදන්න ඒවා ගලවාගෙන ගියා.
රජ්ජුරුවන්ගේ කාමරය හදලා තියෙන්නේ Granite (කළුගල්) වලින්. ඒවා ගෙනාවේ Nile ගඟේ කිලෝමීටර් 900කටත් වඩා දකුණෙන් තියෙන Aswan (අස්වාන්) වලින්.
Nile ගඟ උදව් කළේ කොහොමද?
කිලෝමීටර් සිය ගාණක් ගල් ගෙනියන්න හොඳම පාර Nile ගඟයි. ගංගාව උතුරු වෙන කාලේට වතුර පිරමීඩය ළඟටම එනවා. ඒ වෙලාවට බෝට්ටු වලින් ගල් කෙලින්ම වැඩ බිම ළඟට ගෙනියන්න පුළුවන්.
Merer ගේ දිනපොතේ Giza වල තිබ්බ වරායක් (Harbour) ගැනත් කියවෙනවා. ඒකේ භාරකරු වුණේ Khufu ගේ සහෝදරයෙක් වුණ Ankhhaf (අන්ක්හාෆ්). අද වේලිලා ගියේ Nile ගඟේ අතක් එදා පිරමීඩ ළඟින් ගලා ගියා කියලාත් පර්යේෂකයෝ කියනවා.
ගල් උඩට උස්සපු හැටි
මේ ප්‍රශ්නේට තාම එක උත්තරයක් නෑ. විද්වතුන් ගොඩදෙනා එකඟ වෙන්නේ Ramp (බෑවුම් පාර) පාවිච්චි කළා කියන එකට. ඒත් ඒ Ramp එක තිබ්බේ කොහොමද කියන එක ගැන මත කිහිපයක් තියෙනවා:
- කෙළින් Ramp එකක්: එක පැත්තකින් උඩට යන දිග බෑවුමක්. අවුල ඒක උඩට යන තරමටම දිග වෙනවා.
- වටේට කරකෙන Ramp එකක්: පිරමීඩය වටේ Spiral (කරකෙන) විදිහට උඩට යන පාරක්.
- ඇතුළේ Ramp එකක්: පිරමීඩය ඇතුළෙන්ම යන Ramp එකක්. French Architect Jean-Pierre Houdin (ජීන්-පියර් හුඩින්) ගේ මතය මේක.
2018 දී Hatnub (හැට්නබ්) කියන පරණ ගල් කවුරේක Khufu ගේ කාලේට අයිති Ramp එකක් හම්බවුණා. ඒකේ මැදින් බෑවුමක්, දෙපැත්තෙන් පියගැට සහ ලෑල්ලි හිටවපු වළවල් තියෙනවා. ගල් පටවපු Sled (ලිහස්සක් වගේ එකක්) එක ලණු වලින් ඒ ලෑල්ලි වලට ගැටලා ඇදලා තියෙනවා. බෑවුම 20%කටත් වඩා තදයි.
ඒත් පිරමීඩයත් එහෙමම හැදුවා කියලා මේකෙන් ඔප්පු වෙන්නේ නෑ. ඒ කවුරේ තිබ්බේ Alabaster (ඇලබස්ටර්) ගල්, ඒවා පිරමීඩයේ ගල් වලට වඩා මෘදුයි. ඒ නිසා මේක කතාවේ එක කොටසක් විතරයි.
තව පොඩි විස්මයක්: වැලි උඩ Sled එකක් ඇදලා ගෙනියන කොට, වැලි ටිකක් තෙත් කළොත් ඇදලා ගෙනියන්න ලේසි වෙනවා. පුරාණ ඊජිප්තු සිතුවමකත් Sled එකකට ඉස්සරහින් කෙනෙක් වතුර වත් කරන හැටි ඇඳලා තියෙනවා.
වැඩ කළේ වහල්ලුද?
ගොඩක් අය හිතන්නේ වහල්ලු කසපහර කාලා මේක හැදුවා කියලා. ඒ අදහස ගොඩක් ආවේ Greek ඉතිහාසඥ Herodotus (හෙරොඩෝටස්) ගේ ලියවිලි වලින්. එයා ලිව්වේ පිරමීඩය හදලා අවුරුදු 2,000කට විතර පස්සේ. ඊට පස්සේ Film වලින් ඒ චිත්‍රය තවත් පැතිරුණා.
හැබැයි පුරාවිද්‍යාවේ කියන්නේ වෙන කතාවක්:
- කම්කරු ගම්මානය: පිරමීඩ ළඟින් කම්කරුවන් ජීවත් වුණු නගරයක් හම්බවෙලා තියෙනවා. එතන Bakery (බේකරි), Beer හදපු තැන් සහ බේහෙත් කරපු තැනකුත් තිබ්බා. මේක හාරලා බැල්ලේ Archaeologist (පුරාවිද්‍යාඥ) Mark Lehner (මාක් ලේනර්).
- කම්කරුවන්ගේ සොහොන්: පිරමීඩ ළඟින්ම කම්කරුවන්ගේ සොහොන් හම්බවුණා. වහල්ලුන්ට රජ්ජුරුවන්ගේ පිරමීඩය ළඟ ගරුතර සොහොන් හදන්න දෙන්නේ නෑ කියලා තමයි Zahi Hawass (සාහි හවාස්) වගේ විද්වතුන් කියන්නේ.
- කණ්ඩායම් නම්: වැඩ කළ කණ්ඩායම් වලට “Friends of Khufu” (කූෆුගේ යහළුවෝ) වගේ නම් තිබ්බා. වැඩ කණ්ඩායම් වලට නම් දාලා, ඒ නම් ගැන ආඩම්බර වුණු බව ඒකෙන් පේනවා.
අද බොහෝ විද්වතුන් හිතන්නේ වැඩ කළේ ස්ථිර දක්ෂ කම්කරුවන් සහ Corvée (කොර්වේ) ක්‍රමයට ආපු ගම්මු අය කියලා. Corvée කියන්නේ අවුරුද්දේ කාලයක් රජුට වැඩ කරලා දෙන ක්‍රමය. අපේ රජ කාලේ තිබ්බ රාජකාරිය වගේ. එයාලට කෑම, Beer සහ වෙදකම් ලැබුණා.
ඇතුළේ මොකද තියෙන්නේ?
පිරමීඩය ඇතුළේ ප්‍රධාන කාමර තුනක් තියෙනවා. උඩම තියෙන්නේ King’s Chamber (රජුගේ කාමරය). ඒක හදලා තියෙන්නේ Granite වලින්, ඇතුළේ Granite පෙට්ටියක් තියෙනවා. ඒකට යන්නේ Grand Gallery (මහා ශාලාව) කියන උස සහ දිග බෑවුම් කොරිඩෝව හරහා.
මැද්දේ තියෙන්නේ Queen’s Chamber (රැජිනගේ කාමරය). නම එහෙම වුණාට එතන කවදාවත් රැජිනකව වළලා තිබ්බේ නෑ. පස්සේ කාලෙක කවුදෝ දාපු නමක් විතරයි. යටම, පොළොව යට තියෙන්නේ වැඩ ඉවර නොකරපු කාමරයක්.
2017 දී ScanPyramids කියන ව්‍යාපෘතියේ විද්යාඥයෝ Muon (මියුඕන) කියන අභ්‍යවකාශ අංශු පාවිච්චි කරලා පිරමීඩය ඇතුළේ X-Ray එකක් වගේ එකක් ගත්තා. එතකොට Grand Gallery එකට උඩින් ලොකු හිස් ඉඩක් තියෙනවා කියලා හොයාගත්තා. ඒකට කියන්නේ Big Void (ලොකු හිස් ඉඩ) කියලා.
2023 දී උතුරු පැත්තේ පිවිසුම ළඟ තිබ්බ හිස් කොරිඩෝවකට පොඩි Camera එකක් යවලා කතාව තහවුරු කළා. ඒක මීටර් 9ක් විතර දිග, මීටර් 2ක් විතර පළල සහ උස කොරිඩෝවක්.
තාම විසඳුණේ නැති දේ
- ගල් උස්සපු හරියටම ක්‍රමය: Ramp පාවිච්චි කළා කියන එක විතරයි එකඟ වෙන්නේ. හරියටම කොහොමද කියලා තාම කාටවත් ඔප්පු කරන්න බැහැ.
- Big Void එක: ඒක හැදුවේ ඇයි, ඇතුළේ මොකක්හරි තියෙනවද කියන එක තාම නොදන්නා දෙයක්.
- දිශාවලට හරියටම හැරවුණු හැටි: පිරමීඩයේ පැති හතර උතුරු, දකුණු, නැගෙනහිර, බටහිරට හරියටම හැරවලා. වැරදිලා තියෙන්නේ ඩිග්‍රියකින් 0.06ක් විතරයි. තරු බලලද, හිරු බලලද මේක කළේ කියලා විද්වතුන් අතර තාමත් වාද.
අවුරුදු 4,500කට පස්සෙත්, මේ ගල් කන්ද අපිට අලුත් ප්‍රශ්න අහනවා. ඔයා හිතන්නේ ගල් උස්සපුවේ කොහොමද කියලා? Comment එකකින් කියන්න.